Kritiek op werkwijze IND bij asielaanvragen op grond van homoseksualiteit

Asielaanvragen van homoseksuele asielzoekers worden regelmatig afgewezen omdat zij niet hebben aangetoond homo te zijn. Asieladvocaten en maatschappelijke organisaties bekritiseren de werkwijze van de IND.

Mustafa Al-Jebory (22) groeit op in Bagdad, Irak. Al vroeg is hij zich ervan bewust dat hij op mannen valt. Al-Jebory: ‘Van jongs af aan was het vanzelfsprekend voor mij, ik heb altijd alleen iets voor mannen gevoeld.’ Zijn seksuele geaardheid maakt hem het leven onmogelijk in Irak. Als hij wordt betrapt met een jongen wordt hij met stenen bekogeld. Al-Jebory: Al-Jebory: ‘In Irak bepaalt de Islam wat wel en wat niet mag. Homoseksualiteit is uit den boze. Als je niet hetero bent, is er geen leven mogelijk in Irak.’

Op zijn twintigste ontvlucht Al-Jebory Irak nadat hij mishandeld is door een agent waarbij een deel van zijn geslachtsorganen worden verminkt. Het is de moeilijkste beslissing uit zijn leven. ‘Ik moest mijn land, familie en moeder achterlaten. Mijn moeder betekent alles voor mij.’ Vanaf Turkije waagt hij de oversteek naar Europa en komt hij via Griekenland, Servië, Slowakije, Polen en Duitsland in Nederland terecht. Begin september 2015 doet hij zijn eerste asielaanvraag.

Regenboogvlag
Als Al-Jebory in aanmerking wil komen voor een verblijfsvergunning, moet hij de IND aannemelijk maken dat hij homoseksueel is. Tijdens interviews vraagt de IND hem onder andere wanneer hij erachter kwam dat hij homo was en of hij ook eerdere relaties met vrouwen heeft gehad. In een van de interviews wordt hem gevraagd hoe de internationale homovlag eruitziet. Al-Jebory: ‘Ik kom uit een land waar homoseksualiteit taboe is. Hoe kan ik dan weten hoe de internationale homovlag eruitziet? Ik heb aangegeven dat het een vlag met kleuren is, maar dat was onvoldoende.’

Begin deze maand krijgt Al-Jebory een negatief besluit van de rechtbank. De IND vond eerder niet geloofwaardig dat hij homo is.  Al-Jebory: ‘Ik heb zelfs aangeboden filmpjes of foto’s te maken van mijn seks met mannen, maar de IND wil dat niet accepteren als bewijs van mijn geaardheid.’ Als Al-Jebory in beroep gaat keurt de rechtbank het besluit van de IND goed. Het maakt Al-Jebory wanhopig dat zowel de IND als de rechtbank hem niet gelooft.

Binnen vijf tot zes maanden moet Al-Jebory het AZC in Musselkanaal verlaten. Terug naar Irak wil hij niet. ‘Het leven is te gevaarlijk voor mij in Irak. Op facebook ging laatst een foto rond van een jongen uit Bagdad die werd vermoord omdat hij homo was. Ik ben bang dat hetzelfde met mij gebeurt als Nederland mij terugstuurt.’ Al-Jebory’s zaak dient binnenkort bij de Raad van State, maar daar heeft hij weinig vertrouwen in. ‘Ik heb gehoord dat de kans van slagen daar heel klein is. Het liefst start ik een nieuwe asielprocedure. ‘Wie weet, lukt het deze keer wel.’

Nieuwe aanpak voor LHBT-asielzoeker
De zaak van Al-Jebory staat niet op zichzelf. Sandro Kortkaas is oprichter van LGBT asylum support, een organisatie die LHBT-asielzoekers in Nederland bijstaat. Kortekaas ziet een groeiende groep LHBT-asielzoekers die problemen ondervindt bij het verkrijgen van een verblijfsvergunning. ‘Sinds 2015 heeft de IND een nieuwe werkinstructie voor het horen en beslissen in zaken waarin LHBT-geaardheid een rol speelt in de asielaanvraag. Sindsdien zien we een enorme toename aan LHBT-asielzoekers die problemen ondervinden bij het verkrijgen van een verblijfsvergunning.’

Volgens Kortekaas is de nieuwe werkinstructie van de IND problematisch omdat van de LHBT-asielzoeker wordt gevraagd om zich uit te spreken over het bewustwordingsproces dat zij als homo, -bi of transgender hebben doorlopen. Kortekaas: ‘Een groot deel van de LHBT-asielzoekers heeft nooit leren spreken of nadenken over hun belevenis van seksualiteit omdat dat in hun land taboe is. Bovendien zijn ze opgegroeid met angst voor de autoriteiten. Het is voor hen vaak onmogelijk om tijdens hun interviews hun gevoelens overtuigend onder woorden te brengen.’ Kortekaas pleit voor een onafhankelijke toetsingscommissie waarbij dit soort factoren wordt meegewogen. ‘Ik was laatst aanwezig bij een interview van de IND met Sahir Ahmad, een jongen uit Irak die nauwelijks opleiding heeft genoten. Tijdens zijn interviews bij de IND moesten de vragen telkens herhaald worden omdat Sahir ze niet begreep. Een onafhankelijke commissie kan beoordelen of dit soort aspecten iemands antwoorden tijdens de interviews beïnvloed.’

Pijnlijk bewustwordingsproces
Ook Madeleine Berte en Wil Eikelboom ervaren de werkinstructie van de IND als problematisch. Beide asieladvocaten zien dat de IND bij de ondervraging van LHBT-asielzoekers uitgaat van een karakteristiek bewustwordingsproces dat LHBT’ers zouden doorlopen. Eikelboom: ‘Van de LHBT’er wordt verwacht dat hij een verhaal heeft over een pijnlijk proces dat hij heeft doorlopen om zijn seksuele geaardheid te accepteren terwijl dat lang niet bij iedere LHBT’er het geval is.’

Berte, die Mustafa Al-Jebory bijstond in zijn zaak, constateert dat de LHBT-cliënten van haar die het wel haalden allemaal het klassieke verhaal vertelden van ‘uit de kast komen’: eerst toch een relatie met een vrouw beginnen, daarna een keer stiekem met iemand van dezelfde sekse naar bed, zich beschaamd voelen maar het toch nog een keer proberen en pas veel later toch uitkomen voor hun geaardheid. Berte: ‘Mustafa vertelde de IND dat hij rond zijn 12de bewust was van zijn geaardheid en op de vraag hoe hij zich bewust werd van zijn geaardheid verklaarde hij: ‘dat was een gevoel. Ik kan dat niet onder woorden brengen. Dat was een verlangen van binnenuit. Dat was verliefdheid.’ Het zelfacceptatieproces was voor hem vanzelfsprekend.’

De IND vond dit niet geloofwaardig. De advocate voelde zich geraakt door de zaak. ‘Ik en alle mensen die echt contact hebben met Mustafa weten dat hij echt homoseksueel is, ik durf er mijn hand voor in het vuur te steken. Onze rechtspraak zou zo in elkaar moeten zitten dat mensen die echt homoseksueel zijn niet terug moeten naar een land waar ze enkel om die reden niet veilig zijn.’

Geloofwaardig en consistent verhaal
De IND geeft in een reactie aan dat beoordeling van asielaanvragen van LHBT’ers niet anders verloopt dan bij andere asielaanvragen. ‘De kernvraag waar het om draait tijdens al onze interviews met asielzoekers is of iemand gevaar loopt als hij of zij terug moet naar het land van herkomst en dus bescherming nodig heeft. Om dat te beoordelen kijken we onder andere of het verhaal van iemand geloofwaardig en samenhangend is’, zegt woordvoerster Yvonne Wiggers. Wiggers benadrukt daarbij dat de cultuur waar iemand vandaan komt en of iemand goed in staat is om zich uit te drukken wordt meegewogen in het gesprek. ‘We houden rekening met opleidingsniveau, de cultuur waar iemand in leefde en of iemand van het platteland komt of uit de stad. Daar passen we de vraagstelling op aan. Maar uiteindelijk moet iemand wel een geloofwaardig en consistent verhaal hebben en moet duidelijk zijn dat iemand bescherming nodig heeft.’

Tijdens Alkmaar Pride voert voert LGBT Asylum Support samen met GroenLinks Alkmaar actie voor de campagne ‘Niet Gay Genoeg’